Środa Popielcowa rozpoczyna w Kościele katolickim okres Wielkiego Postu czyli czterdziestodniowej pokuty. Ma on zachęcić katolików do podjęcia osobistego nawrócenia, aby jak najlepiej przygotować się do Uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego.

W Środę Popielcową odbywa się obrzęd posypania głów popiołem, który oznacza żałobę i pokutę. Obrzędowi towarzyszą słowa: „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz” albo „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. W XI wieku narodził się zwyczaj, że popiół do posypywania głów wiernych pochodzi z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedzającego roku.